Helm de Laat

queer q. l.

Simon of Trijntje


Op 1 september (2016) ben ik met enkele Transketeers op zoek gegaan naar de sporen van Trijntje Simons, aka Simon Poort (ca 1590-1625) in het Duitse Rees. 


Trijntje was een Nijmeegs meisje dat jongenskleren aantrok en op avontuur ging. Ze wilde geen huishoudster worden maar schoenlapper. Uiteindelijk ontdekte ze haar talent als steenhouwer. Ze diende als soldaat in het leger van Prins Maurits. In het geo politieke schaakspel van zijn tijd bezette de Republiek der Verenigde Nederlanden het Kleefse handelsstadje Rees. Daar was Simon betrokken bij de aanleg van de nieuwe verdedigingswerken (zie foto). Pas na zijn dood ontdekte men zijn ware verhaal. Toch werd hij met alle eerbetoon begraven in de Nieuwe Kerk die hij zelf had helpen bouwen. 

 In Rees wordt het verhaal levend gehouden door de plaatselijke vereniging voor stadsgeschiedenis Ressa o.a. tijdens Frauenzimmer stadswandelingen.

Jonah Lamers, Bart Peters en Chris Rijksen vormen samen de Transketeers. Een groepje trans* mannen dat met hun audiovisuele producties de traditionele beeldvorming rond transseksualiteit wil doorbreken. Meer op www.transketeers.com. 



Lentesalon 2016

 

Op 20 maart 2016 was er een bijzondere salon voor oudere lesbo-dames en homo-heren. Bezoekers van alle ouderensalons  uit Gelderland en Overijssel ontmoetten elkaar in Nijmegen. Voorafgaand aan een programma vol workshops en ontmoetingen gaf ik een speciale wandeling door de roze geschiedenis van Nijmegen. We verzamelden in het Roze Huis waar ik een korte inleiding gaf over Roze Geschiedenis. Ik maakte er gebruik van een expositie van Clem Bongers die er o.a. portretten van enkele voorvechters van homo-emancipatie presenteerde. Ik vertelde kort wat over Jonkheer Jacob Anton Schorer en zijn petitie aan het parlament waarmee hij protesteerde tegen de in 1911 ingevoerde zedenwetgeving. Ik vertelde kort wat over enkele mede ondertekenaars uit Gelderland en Overijssel. Daarna wandelden we door de binnenstad langs plekken die een rol hebben gespeeld in de lokale geschiedenis van lhbt’s waarbij ik telkens ook verbanden legde naar verhalen uit de roze geschiedenis van andere Gelderse en Overijsselse steden. Een geschiedenis van alle tijden en in alle kleuren van de regenboog.


Pride Photo Nijmegen 2015 Afgesloten

Kleurrijk Nijmegen. Foto: Hubert Bruls (2015)

Vanuit de Stichting Quast was ik nauw betrokken bij de opzet van Pride Photo Nijmegen. Een organisatie die de foto's van de internationale Pride Photo Award gebruikt als aanleiding om nieuwe activiteiten op het gebied van de beeldvorming rond gender en seksuele diversiteit te organiseren en stimuleren. Tot de activiteiten hoorden: verschillende exposities en presentaties, een Pride Photo Bus met een gendervrije zone en allerlei workshops, gastcolleges, queer writing en pop-up performances, productie van nieuwe videoclips en tot slot een eendaagse flitswedstrijd waarvoor burgemeester Bruls de aftrap gaf met het maken van de bijgaande foto. Een statieportret van Kleurrijk Nijmegen op de nieuwe regenboogtrap.


Nieuwtje

Zelf sloot ik het eerste seizoen van Pride Photo Nijmegen af met het schrijven van een artikel voor het magazine Gay News. Nummer 289... is online te lezen op www.gaynews.nl. 


De Gelderlander:

Fragmenten uit een onbekende geschiedenis 

door Robine Roordink in De Gelderlander, 12 mei 2014

 

NIJMEGEN – De lucht is grijs en de regen valt soms met bakken uit de lucht. Maar het slechte weer houdt stadswandeling De Verborgen Regenboog door Nijmegen niet tegen. Er zijn toch een stuk of vijftien mensen aanwezig om door weer en wind mee te wandelen met Helm de Laat , ex-directeur van Villa Lila. De Laat vertelt over de roze geschiedenis van Nijmegen, die hij heeft opgerakeld door intensief te zoeken. „Er zijn weinig sporen van de Nijmeegse homogeschiedenis. In het gemeentelijk archief was vroeger zelfs niks te vinden onder het trefwoord ‘homoseksualiteit’. Dus ben ik gaan zoeken.”
Helaas beperkt het weer wel de lengte van de stadswandeling. „Normaal maak ik een slinger door de stad. Ik organiseer nu al zo’n vijf à zes jaar roze stadswandelingen”, aldus De Laat. Ditmaal geen slinger door de stad dus. Wel loopt de groep langs het Koningsplein, Plein ’44, de Stevenskerk en het Hertoghof.
Bij LUX in Nijmegen vertelt De Laat over het Nijmeegs Filmhuis, dat in het pand van O42 aan de Oranjesingel zat. Daar organiseerde COC, een belangenorganisatie van homo- en biseksuelen en lesbische vrouwen in de jaren zeventig van de vorige eeuw verschillende activiteiten. In 1978 werd daar ook het eerste Flikker filmfestival Gluren in het Donker georganiseerd.
Op de hoek van het Vlaams Arsenaal aan het Koningsplein zijn bouwfragmenten te zien van een zogenaamde pisbak uit 1880. De bakken stonden erom bekend dat heren daar contact met elkaar zochten. „De politie mocht je arresteren als je langer dan vijf minuten in de waterplaats was”, zegt De Laat.
Maar ook verhalen over de lesbische geschiedenis mogen niet ontbreken. Wanneer de groep pauze neemt in het Roze Huis aan de Sint Anthoniusplaats, vertelt De Laat over Trijntje Symons, een vrouw die als soldaat vocht in het leger en zich voordeed als man. „Symons was zeer geliefd in Rees, waar zij gestorven is. En hoewel men er bij haar dood pas achter kwam dat zij geen man was, is ze toch eervol begraven.”
Na een bezoek aan het Hertoghof is het voor de wandelaars tijd om naar het aansluitende filmpro­gramma in LUX te gaan. „Ik vond het erg interessant, ik weet weinig van de roze geschiedenis”, zegt Marcel. De Laat roept al een paar jaar dat hij een boek gaat schrijven over de roze stadsgeschiedenis van Nij­megen. „Maar er komt steeds meer bij, eerst moeten er sporen zichtbaar worden voor iedereen. Er is bijvoorbeeld niks meer wat herinnert aan Villa Lila in de Betouwstraat. Dat is jammer.” 

 

Workshop Roze Geschiedenis Nijmegen

13 November 2014


Inspiratiebijeenkomst relaties, seksualiteit en diversiteit

Jaarlijks organiseert SchoolsOUT, het project dat homoseksualiteit bespreekbaar maakt in het Nijmeegse onderwijs, een inspiratiebijeenkomst voor leerlingen, leraren en andere onderwijsprofessionals. De bijeenkomst vond plaats op het Citadel college in het nieuwe stadsdeel Nijmegen-Noord. Na o.a.een fraaie presentatie Wij en Zij over het hokjesdenken door theatergroep MindMix, volgden allerlei workshops. Samen met Ineke Duursema (Buro Fotografica en Lesbisch Archief Nijmegen) gaf ik een workshop over ons gezamenlijke project www.rozegeschiedenis-nijmegen.nl. Een nieuwe site over lokale geschiedenis die nu ontwikkeld wordt voor gebruik in het onderwijs.     


Lezing 

Dokter, Dominee en mijnheer Pastoor

Medicalisering en Zedelijkheidsoffensief in 19e eeuws Nijmegen

21 september - 16u. Zondagmissagsalon Roze Huis, St. Anthoniusplaats 1 Nijmegen.


 

Volgens de boekjes is de 19e eeuw een saaie tijd geweest. In Nijmegen zou er pas wat gebeurd zijn na ontmanteling van de stad. Niets is minder waar. Ook Nijmeegse artsen waren betrokken bij de uitvinding van de moderne homoseksualiteit.  En in Nijmegen begonnen de katholieke emancipatie en het protestants reveil gezamenlijk een nieuw zedelijkheidsoffensief. Ook in Nijmegen boden hetero’s en homo’s verzet maar in 1911 werd de nieuwe zedenwet ingevoerd. Maak nu kennis met enkele 19e eeuws Nijmegenaren die een rol speelden in de geschiedenis van homoseksualiteit. 

Illustratie: Op de afbeelding een verloren gegaan schilderij van Anton van Welie uit Druten, een van de eerste moderne homoseksuelen. Als je weet te vertellen waar het te vinden is, wordt voetnoot-roem je deel. 


26 - 28 juli

Queering Art

groepsexpositie over en met glbt en queer art

 Opening 26 juli 13 uur

Maas-Kort, Graafseweg 183a Nijmegen

Zomer 2014 was Quast te gast bij artist residency Maas-Kort. Daar organiseerden we een weekeind expositie waarin we bekeken wat er op dit moment aan queer art gemaakt wordt in Nijmegen en wijde omgeving. Queer art mag dan internationaal al een tijdje erg in zwang zijn. In Nederland is queer art een ondergeschoven kindje. In galeries en op kunstacademies wordt er nauwelijks aandacht aan besteed. Er zijn maar weinig kunstenaars die zich met glbt art en of queer art bezig houden. Waarom dat zo is? Ook dat was onderwerp van deze tweedaagse presentatie die zondags werd afgesloten met een gezamenlijk soepmaal.

Inrichten, bijpraten en hard werken


De groepsexpositie schetste een beeld van de hedendaagse glbt en queer art. Kunst met thema's als gender, sekse, (homo) seksualiteit, Gevestigde kunstenaars en jonge kunstenaars vers van de academie. Kunst vanuit de allerindividueelste emotie en kunst met een politieke boodschap. Allerlei media waren vertegenwoordigd. Tijdens de expositie vertelde ontwerper Jac. Splinter over zijn onderzoek naar Suske en Wiske en Het Opgeheven Vingertje en onthulde zijn ontdekkingen over het leven van Jerom en Lambik. De Amerikaanse beeldhouwer en performer Z Royale gaf een permanente workshop "Leer mij..." waarbij bezoekers woorden aandroegen waaruit Z een erotisch gedicht samenstelde en zo haar voetnoot aan de Nederlandse letteren toevoegde. Meer op de Quast pagina op deze site en op de site van Stichting Quast.


13 - 20 juli 2014

expositie

Queerussia

the hidden (p)art


 Expositie in het Roze Huis te bezoeken van 13-20 juli: 

zondag 20e van 15-18u. 

En op afspraak: 06-52106890.

Meer kunst van hedendaagse Russsische queer kunstenaars tijdens de zomerfeesten in Nijmegen dan op de internationale kunstbiënnale Manifesta10 deze zomer in St Petersburg. 


Fotomontage: Sandro Kortekaas, Galerie Mooiman, 2014.


Zomer 2014 werd in Nijmegen, tijdens de vierdaagsefeesten -13 tot en met 20 juli- extra aandacht besteed aan de situatie van hlbtq's in Rusland. Op uitnodiging van Amnesty International en COC Nijmegen nam een groep glbtq wandelaars uit verschillende Russische steden deel aan de wandel marsen. Tijdens de zomerfeesten was een expositie met werk van Russische glbtq kunstenaars te zien in het Roze Huis.  Queerussia, the hidden (p)art is bedacht en samengesteld door Galerie Mooiman in Groningen.En tijdens de Roze Woensdag (16 juli) toonde deze een installatie die deel uitmaakt van de expositie op de terrassen bij de Lindenbergtrappen. Tijdens deze activiteiten werden ook fondsen geworven voor het Pride Fund van Amnesty International en het COC. En Mooiman stelde prentbriefkaarten ter beschikking die door ruim 600 bezoekers voorzien werden van bijzondere groeten aan Poetin... 

Voor het magazine Gay News (# 275, juli 2014) schreef ik een artikel over homoseksualiteit in Rusland: Queerussia het nieuwe front. Een exemplaar van het artikel kun je hier downloaden. Gedrukte exemplaren van het tijdschrift Gay News zijn gratis te verkrijgen bij Het Roze Huis (Anthoniusplaats 1 Nijmegen). 

Meer archief informatie is te vinden op www.stichtingquast.nl.

 

Zondag 8 Juni 2014

Op de Lesbische Tour

Roze Stadswandeling: 12.30-14.30u

2000 jaar Lesbisch Leven in Nijmegen?

In vrijwel elke geschiedenis van de homoseksualiteit wordt gesteld dat het vroegere leven van lesbische vrouwen onzichtbaar is. Toch valt er heel wat te ontdekken als er maar slim gezocht wordt. Ook in Nijmegen. Er is niet voor niets een rijk gevulde schatkamer in de vorm van een heus Lesbisch Archief Nijmegen. Wandel mee door het historisch stadscentrum en laat je verbazen en vermaken. Start 12u; café De Klinker. Rustige wandeling duur twee uur. Pauze in Roze Huis. Na afloop COC Damessalon. 


Zondag 11 mei 2014 

Stadswandeling

door 2000 jaar verborgen roze geschiedenis


Start 12.00 uur. In Multiplex LUX. Onderweg pauze met versnapering in Roze Huis. Einde wandeling 13.45 uur. Organisatie: dorokrol@nachtburgemeesternijmegen.nl.


Fragmenten uit een onbekende geschiedenis 


door Robine Roordink in De Gelderlander van 12 mei 2014


NIJMEGEN – De lucht is grijs en de regen valt soms met bakken uit de lucht. Maar het slechte weer houdt stadswandeling De Verborgen Regenboog door Nijmegen niet tegen. Er zijn toch een stuk of vijftien mensen aanwezig om door weer en wind mee te wandelen met Helm de Laat , ex-directeur van Villa Lila. De Laat vertelt over de roze geschiedenis van Nijmegen, die hij heeft opgerakeld door intensief te zoeken. „Er zijn weinig sporen van de Nijmeegse homogeschiedenis. In het gemeentelijk archief was vroeger zelfs niks te vinden onder het trefwoord ‘homoseksualiteit’. Dus ben ik gaan zoeken.”


Helaas beperkt het weer wel de lengte van de stadswandeling. „Normaal maak ik een slinger door de stad. Ik organiseer nu al zo’n vijf à zes jaar roze stadswandelingen”, aldus De Laat. Ditmaal geen slinger door de stad dus. Wel loopt de groep langs het Koningsplein, Plein ’44, de Stevenskerk en het Hertoghof.


Bij LUX in Nijmegen vertelt De Laat over het Nijmeegs Filmhuis, dat in het pand van O42 aan de Oranjesingel zat. Daar organiseerde COC, een belangenorganisatie van homo- en biseksuelen en lesbische vrouwen in de jaren zeventig van de vorige eeuw verschillende activiteiten. In 1978 werd daar ook het eerste Flikker filmfestival Gluren in het Donker georganiseerd.
Op de hoek van het Vlaams Arsenaal aan het Koningsplein zijn bouwfragmenten te zien van een zogenaamde pisbak uit 1880. De bakken stonden erom bekend dat heren daar contact met elkaar zochten. „De politie mocht je arresteren als je langer dan vijf minuten in de waterplaats was”, zegt De Laat.


Maar ook verhalen over de lesbische geschiedenis mogen niet ontbreken. Wanneer de groep pauze neemt in het Roze Huis aan de Sint Anthoniusplaats, vertelt De Laat over Trijntje Symons, een vrouw die als soldaat vocht in het leger en zich voordeed als man. „Symons was zeer geliefd in Rees, waar zij gestorven is. En hoewel men er bij haar dood pas achter kwam dat zij geen man was, is ze toch eervol begraven.”


Na een bezoek aan het Hertoghof is het voor de wandelaars tijd om naar het aansluitende filmpro­gramma in LUX te gaan. „Ik vond het erg interessant, ik weet weinig van de roze geschiedenis”, zegt Marcel. De Laat roept al een paar jaar dat hij een boek gaat schrijven over de roze stadsgeschiedenis van Nij­megen. „Maar er komt steeds meer bij, eerst moeten er sporen zichtbaar worden voor iedereen. Er is bijvoorbeeld niks meer wat herinnert aan Villa Lila in de Betouwstraat. Dat is jammer.”