Helm de Laat

queer q. l.


NIEUW

Verslag van een roze stadswandeling. 


Voor POINK op 26 juli 2015

Om 14.00 uur verzamelde zich een groep van zo’n 20 vrouwen bij het Roze Huis aan de St. Anthoniusplaats in Nijmegen. Deze plek, de opvolger van het vroegere Villa Lila, biedt nu onderdak aan diverse Nijmeegse LGBT-organisaties, waaronder het COC en Dito!.

Helm de Laat, de vroegere beheerder van Villa Lila en al jaren betrokken bij de Nijmeegse homobeweging ging ons deze dag vertellen over de geschiedenis van Nijmeegse (lesBische) vrouwen. LesBisch tussen haakjes, want in de periode die Helms verhaal beslaat (ca. 100 n.Chr. tot ca. 1800) werd er nog maar weinig vastgelegd over vrouwen, en bestonden lesBische vrouwen officieel niet, dus valt er ook weinig over hun levens te achterhalen in oude documenten en archieven.

 

Helm is een geboren verteller. Aan de hand van diverse plaatsen in de oude binnenstad van Nijmegen bracht hij de levens van de enkele vrouwen waar wel wat over bekend is voor het voetlicht.

Theophanou, de Byzantijnse prinses en keizerin die regeerde vanaf het Valkhof. De ‘loden lady’, een Romeinse rijke dame, die in een loden kist werd begraven.Een Frankische priesteres die in hetzelfde grafveld werd begraven.


Want dat is wat er gebeurde met vrouwen die niet de traditionele rol van huisvrouw en moeder vervulden. Ze werden priesteres, heks of hoer. In de Christelijke tijd was de toegestane religieuze rol die van non of begijn. Begijnen waren vrouwen die zich wijdden aan liefdadigheid en gebed, zonder toe te treden tot een klooster. Het was een manier voor vrouwen om zonder man in een huis te kunnen wonen. Griet Spaan en Hille Locker waren twee Nijmeegse vrouwen die rond 1415 samenwoonden in zo’n begijnenhuis aan de huidige St. Anthoniusplaats.


Een paar honderd jaar later gingen vrouwen het leger in, waarbij ze zich wel hun leven lang moesten voordoen als man. De enige Nijmeegse vrouw over wie dit bekend is geraakt heette Trijntje Simons (ca. 1620). Van haar is bekend dat ze steenhouwer werd in het leger van de prins van Oranje. Ze is begraven in Duitsland (Wezel). Haar vader werd voor deze begrafenis uitgenodigd. Iets wat hij niet snapte, want hij had immers geen zoon… 

Misschien niet verwonderlijk in een tijd waarin men zich openlijk afvroeg of vrouwen wel mensen waren. In haar boek ‘Vrouwenlof’ ging Maria van Akerlaken (ca. 1650) tekeer tegen deze vrouwenlasteraars. Als vrouw gaf ze haar eigen boeken en dichtbundels uit. Knap voor die tijd, maar verder kon ze niet dichten, volgens Helm.


De laatste vrouw waar we heel even bij stilstonden was Mariken van Nimwegen, bij het gelijknamige beeld op de Grote Markt. Heel even maar, want het was tijd voor de vrouw van nu. De vrouw die aan het bier gaat in café de Mets.                  

Karin van den Bosch (voor POINK Site)

 

Quest: Stichting voor Queer Culture


 

Deze stichting houdt zich bezig met het bevorderen van hlbtq cultuur in Nijmegen en omgeving. 

Binnen de stichting houd ik me vooral bezig met historisch onderzoek en queer theory. Hierbij zijn onderzoek en theorievorming verbonden met de glbtq beweging. In Nijmegen zijn verder veel glbtq's actief op het gebied van film, letteren, podiumkunsten en andere vormen van cultuurbeoefening.

 

Onderzoek

 

Met de opkomst van de moderne hlbt beweging ontstond ook nieuwe wetenschappelijke belangstelling voor homoseksualiteit. Ook op de Nijmeegse universiteit kwam een groep homolesbische studies tot bloei. In veel landen ontstaan afdelingen queer studies. In Nederland bestaan dergelijke groepen niet meer. In Nijmegen ging zij op in het Instituut voor Genderstudies. 


Geschiedenis


Historisch onderzoek was een van de vruchtbaarste onderdelen van de homologie. Maar daarin kwam de geschiedenis van Nijmegen niet voor. Deze blinde vlek wil ik graag corrigeren. Veel hoofdstukken uit de geschiedenis van de oudste stad van Nederland  zijn nu roze ingekleurd. Inmiddels geef ik hierover wel eens een college. lezing of een praatje... Meer over de roze geschiedenis op de pagina Quistory en op www.rozegeschiedenisnijmegen.nl.